Het was 1947,
twee jaar na de oorlog, toen ik mijn reis begon
naar wat mijn vader het "Sodom van het noorden" noemde,
New York.
Noem me Stingo,
dat was de bijnaam die ik destijds had,
als ze me een naam gaven.
Ik had nauwelijks genoeg geld gespaard om mijn boek te schrijven,
want ik had de grote hoop en droom om schrijver te worden.
Maar mijn geest bleef ingesloten,
onbekend met liefde en een vreemde voor de dood.
Zelfs toen
was het moeilijk een goedkoop appartement in Manhattan te vinden.
En zo begon mijn ontdekkingsreis
in de vreemde plaats Brooklyn.
Ik weet het.
Je denkt aan dat roze. Dat doet iedereen.
Mijn overleden man Saul sloot een koop.
Duizenden liters restantverf van de marine.
Ze hadden vast geen roze voor de boten nodig.
Oké, ik neem het.
Yetta kondigt de komst aan in het Etnische Rijkdom van het Roze Paleis
van een jonge romanschrijver uit het zuiden.
Uw buren nodigen u uit boven met ons te dineren
in Sophies kamer recht boven de uwe.
Vanavond om acht uur.
Het boek is een welkomstteken
van een van Brooklyns eerste barden aan de nieuwste bard van Brooklyn.
Sophie en Nathan
Ga niet.
- Ik ben hier weg. Niet doen. - Nee.
We hebben elkaar nodig.
Ik zei dat je me met rust moet laten.
Blijf uit mijn buurt. Opzij.
Nee, niet doen.
- Ik lieg niet. - Je liegt.
- Nee. - Je liegt.
Doe het alsjeblieft niet. Ga niet bij me weg.
Je weet dat we elkaar nodig hebben, Nathan.
We hebben elkaar nodig.
- Ik jou nodig? - Ja...
Luister.
Ik heb je net zo hard nodig als een verschrikkelijke ziekte.
Als een dosis antrax.
Als een parasietenziekte.
Ik heb je nodig als een galsteen, als pellagra, encefalitis.
De ziekte van Bright.
Een hersentumor.
Ik heb je net zo hard nodig als de dood.
Hoor je me? Als de dood.
Nee, Nathan.
Ga terug naar Krakau, schat.
Terug naar Krakau.
Goedenavond.
Heb je je vermaakt?
Heb je van onze kleine show genoten?
Vind je het leuk om luistervink te spelen?
Mijn deur stond open. Ik vroeg me af wat er gebeurde.
Je deur stond open? Je vroeg je af wat er gebeurde?
Als het niet onze nieuwe literaire figuur uit het zuiden is.
Jammer dat ik niet bij een levendige conversatie kan zijn.
We zouden het leuk hebben als we met elkaar babbelen.
We hadden over sport kunnen praten.
Sporten uit het zuiden
zoals negers lynchen of "nikkers" zoals jullie ze noemen.
Tot ziens, slavendrijver. Tot in een ander leven.
Alles goed?
Ja.
Het spijt me heel erg.
Zo is hij
niet echt, weet je?
Verontschuldig je niet, oké?
Ik woon hier beneden. Als je iets nodig hebt...
Dank je.
Je bent erg aardig.
- Ik ben beneden. - Ik ben in orde.
Ik ben Stingo.
Vergeef het ons, alsjeblieft.
Zestig cent. Als hij 50 cent opslag krijgt. Zestig...
Ja?
We hadden je voor het diner uitgenodigd.
Dat is heel attent van je.
Luister, ik werk en typ vaak 's avonds.
Maar als je er last van hebt, wil ik niet...
Nee.
Toen ik een klein meisje was,
sliep ik in bij het geluid van mijn vaders typemachine.
Het geeft me een gevoel...
God, hoe zeg je dat?
Van veiligheid.
Was je vader een schrijver?
Nee, mijn vader was...
Mijn vader was rechtsgeleerde.
Hij schreef artikelen
waarin hij Polen waarschuwde voor de nazidreiging
en probeerde hulp te krijgen voor de joden die werden vervolgd.
Dus het geluid van de typemachine doet me aan mijn vader denken
en aan zijn goedheid.
Wil je binnenkomen?
Misschien een andere keer.
Dus als je het niet erg vindt.
- Goedenavond. - Ja.
Stinko, toch?
- Stingo. - Stingo, ja.
Ik heb die naam nog nooit gehoord.
- Er zit geen "K" in. - Ik snap het.
Alleen een "G".
Ja, leuk.
Het is een vriendelijk, blij geluid.
Ik vind het mooi.
Nathan.
God.
Snap je het niet, Sophie? We zijn stervende.
Wakker worden. Kom in beweging.
De maïspap staat op het vuur, het maïsbrood staat klaar.
De oude Ponkers wil met het rijtuig gaan.
We gaan picknicken aan de kust.
- Goedemorgen, Stingo. - Goedemorgen.
We willen vrienden worden
en je mee uit nemen op deze mooie zomerse dag.
Kom bij ons ontbijten.
- En dan... - Ja.
- Coney Island. - Coney Island. O, jee.
Sorry van gisteravond.
Ja.
Ik weet wat je denkt. "Die mensen zijn vreemd."
Op zondag kleden we ons graag anders en gaan we uit.
- Oké. - Oké?
Ik wist dat je het zou begrijpen.
ledereen hier kleedt zich hetzelfde.
Kijk die arme, zielige mensen daar buiten.
Kijk naar ze. Klaplopers.
Ze lijken allemaal op elkaar met datzelfde saaie uniform aan.
Jullie zijn saai.
Goedemorgen.
Maar kijk dit. Een godsgeschenk.
Geef me een kus.
Eén kus. Alsjeblieft.
Goed, één kus. Meer verdien je niet.
- Nog een. Ik heb er nog een nodig. - Nee.
- Ik moet er nog een hebben. - Nathan...
Ik kan mijn handen niet van je afhouden.
Dit is... Nee, Nathan Landau.
Wat vind je daarvan, Stingo?
Dit ben ik, een aardige joodse jongen
die bijna 30 is.
Ik werd verliefd op een Poolse sjikse.
Wat is dat? Wat is een "sjikse"?
Een niet-joods meisje. Een dame van niet-joods geloof.
Ze is...
Oké. Ik nam gewoon aan dat ze...
- Joods was? - Ja.
Joods?
Nee, nee, onze Sophie is katholiek.
Dat is prima, maar ik ben niet meer katholiek.
Wel uit een katholieke familie.
Toen ik haar voor het eerst ontmoette,
was ze een magere, ziekelijke bos met haar.
En dat was anderhalf jaar
nadat de Russen het kamp hadden bevrijd waarin ze zat.
Ja, het zag eruit als iets dat vogels verjaagt.
Wat is dat? Vogelverschrikker.
Ik had "scheerbuik".
Nee. Ze bedoelt scheurbuik.
En tyfus en bloedarmoede en roodvonk.
Het was een wonder dat ze levend uit dat kamp kwam.
Juist.
Ik dacht dat ik leukemie had.
Ik dacht dat ik doodging.
Maar Nathan zag dat het alleen maar bloedarmoede was.
- Ben je een dokter? - Nee.
Dat is het domein van mijn broer.
- Maar ik ben een bioloog. - Ja.
- Ik heb wetenschap aan Harvard gedaan. - Harvard.
En hij...
MA in Ontwikkelings- en Celvormige Biologie.
- Ik doe nu onderzoek. - Hij werkt bij Pfizer.
Een groot farmaceutisch bedrijf hier in Brooklyn.
Ik nam haar mee naar die vriend van mijn broer,
een dokter die doceert aan Columbia Presbyterian.
Ja.
Hij bevestigde mijn diagnose.
En we gaven ons liefje hier
enorme doses ferrosulfaat
en ze begon te bloeien als een roos.
Een roos.
Een prachtige roos.
Je bent zo mooi.
Dank je dat je me te liet bloeien als een roos.
Niet "te liet", alleen "liet".
Ze is zo goed. Ze moet perfect worden.
"Te liet bloeien." Nou en? Deze taal is belachelijk.
Er zijn te veel woorden.
Voor "snelheid" heb je "snel, gauw, gezwind",
en ze betekenen allemaal hetzelfde.
- Rap, vlug. - Haastig.
- Ras. - Vlot.
- Prompt. - Versneld.
Gevleugeld.
Nee. Hou op.
Het is belachelijk.
Het is zo makkelijk in het Frans. Je zegt vite.
Of in het Pools szybko, en in het Russisch bistroy.
In het Engels is het zo ingewikkeld.
Hoeveel talen ken je?
Mijn vader was linguïst, dus ik...
Hij leerde me Duits, Frans, Russisch, Hongaars,
de Slavische talen.
Welke taal maak ik nu gehakt van?
Het Engels.
Je vader was vast een zeer interessante man.
Ja, mijn vader was
een geciviliseerde man.
Dat is toch het woord? "Geciviliseerd"?
- Heel goed woord. - O ja?
Mijn vader was een geciviliseerde man, die in een niet-geciviliseerde tijd leefde.
De geciviliseerden stierven als eersten.
Speel je piano?
Nee. Vroeger wel, maar ik...
Ik speel niet meer.
Niet meer.
Mijn moeder speelde heel goed piano.
Nathan verraste me met die piano op mijn verjaardag.
Dat is een mooi stuk.
Toen ik een klein meisje was,
lag ik in bed
te luisteren naar hoe mijn moeder beneden piano speelde
en naar het geluid van mijn vaders typemachine.
Geen enkel kind had zo'n geweldige vader en moeder.
En een mooier leven.
Swanee, dat lied ken je toch?
Stingo, jouw beurt.
O, god.
Plotseling rilde ik heftig.
Ik herinnerde me Nathans stem van de avond ervoor.
"Snap je het niet, Sophie? We zijn stervende."
Ik verlangde er wanhopig naar te ontsnappen,
mijn koffers te pakken en te vluchten.
Maar ik deed het niet.
Ik bleef bij Yetta Zimmerman
en hielp aldus Sophies profetie over ons drieën te vervullen.
We werden heel goede vrienden.
Dit is een voorbeeld van hoe emotioneel indringend het Engels kan zijn.
Sophie vertelde graag hoe Nathan haar leven redde.
Hun ontmoeting was voor haar een wonder.
"Omdat ik niet voor de dood kon stoppen,
"stopte hij voor mij.
"De koets hield stil voor ons en onsterfelijkheid."
Rijmregels.
Maar het is niet moeilijk de taal te begrijpen.
De alledaagse taal. Hij moet ons rijmregels voorlezen.
...wat de schoonheid van de taal kan zijn wanneer geschreven door kunstenaars.
Ik kijk ernaar uit jullie volgende week te zien. En vergeet niet
dat je je niet moet laten ontmoedigen.
Let maar op.
Op een ochtend word je wakker en ontdek je dat je in het Engels hebt gedroomd.
Excuseer. Wie heeft dat gedicht geschreven?
Dickens.
Emily Dickens.
Dank je.
Ik wil alleen dat we kunnen leven...
Alles goed, Miss Zawistowska?
Ja.
Dank je, het gaat prima.
Ik ben alleen wat moe.
Ik heb opgemerkt dat u er de laatste tijd wat zwak uitziet.
- Ik ben toch niet te persoonlijk? - Nee, ik...
Kunt u me hiermee helpen?
Dank u.
Dank u voor uw
bezorgdheid.
Dag.
Excuseer, meneer. Kunt u me vertellen wat...
Waar vind ik die lijst in de catalogus
voor
de 19e-eeuwse Amerikaanse dichter
Emily Dickens?
In de cataloguskamer links.
Maar je zult die lijst niet vinden.
Niet vinden?
Waarom niet?
Charles Dickens is een Engelse schrijver.
Er is geen Amerikaanse dichter die Dickens heet.
Sorry. Ik weet het zeker, Amerikaanse dichter.
- Emily Dickens. - Luister.
- D-I... - Ik zei het toch.
Zo iemand bestaat niet.
- Moet ik een tekening maken? - Nee.
- Echt niet, gesnapt? - Goed.
Het is al goed.
Lig stil.
Laat de dokter het regelen.
Je bent zo mooi.
Ja. Hoe kan het dat je zo mooi bent?
Ik denk dat ik doodga.
Nee.
Nee, je pols...
Je pols is prima. Regelmatig.
Je wordt nog 100.
Waarom ben ik zo moe?
De dokter vindt dat je wat kleur in die mooie blanke huid moet krijgen.
Ik neem je mee naar mijn broer.
Hij is de beste dokter die er is.
- Nee, maar jij... - Dacht je dat ik een dokter was?
Nee, ik ben een bioloog.
Eet je wel goed de laatste tijd?
O, ja. Ik ben...
Ik ben nu zes maanden hier in de VS en...
Dus ik eet nu beter dan ooit in mijn leven.
Misschien is je ijzergehalte nog niet op peil.
Ik ga nu, maar mag ik later terugkomen?
Nee, geef geen antwoord. Ik kom terug.
Oké?
Ja, oké.
Hoelang ben je hier al?
Lang genoeg om met het eten te beginnen.
Je ziet er veel beter uit.
Wat heb je hier gedaan?
Het ziet er mooi uit.
We eten kalfslever,
bereid op zijn Venetiaans met een speciale vinaigrette
vol met ijzer,
en prei vol met ijzer.
Het timbre van je stem wordt er ook beter door.
Weet je, Nero liet elke dag prei opdienen om zijn stem te verlagen.
Dat wist ik niet.
Zodat hij zacht kon brommen terwijl hij Seneca liet vierendelen.
- Laat me je daarmee helpen. - Nee. Jij doet niets.
Wil mevrouw de wijn proeven?
"Château Margaux Grand Cru."
Mijn god.
Speciale dag, speciale wijn.
Weet je, als je...
Als je een goed leven leidt,
als een heilige en dan sterft,
dan laten ze je vast dit drinken in het paradijs.
Ja.
Thomas Wolfe.
Look Homeward, Angel.
O, god.
Hoe klinkt Wolfe in het Pools?
Een steen, een blad, een niet gevonden deur.
Van een steen.
Een blad.
- De deur. - De deur.
- Van alle vergeten gezichten. - Vergeten gezichten.
God. Dit was een eerste keer.
Thomas Wolfe, hardop voorgelezen in het Pools.
Ja, voor mij ook de eerste keer dat ik Wolfe in het Engels voorgelezen hoor.
Als die arme Wolfe je dit in het Pools had horen oplezen,
- had hij in het Pools geschreven. - Ik denk het niet.
O, jawel.
Je was...
Zat je in een concentratiekamp?
Ja, ik kan niet...
- Ik kan er niet over praten. - Het spijt me.
Ik heb de neiging die grote neus van me in dingen te steken die me niet aangaan.
Ik
wil je zo graag leren kennen,
dicht bij je zijn.
Emily Dickinson?
Is dat de vrouw?
O, nee.
"Eigendom van Nathan Landau."
- Ben jij dat? - Dat ben ik.
- Is het jouw boek? - Nee, van jou.
Dank je.
"Spreid dit bed met zorg.
"Spreid het ademloos.
"Wacht er tot de laatste dag
"Luisterrijk en puur.
"Het matras zij sterk.
"Het hoofdeinde rond.
"Weer de schelle dageraad
"van deze stille grond."
Nathan, mijn nieuwe en geliefde vriend,
leerde me het antwoord kennen op mijn niet-aflatende, alles verterende geilheid.
Voor ik in psychoanalyse ging, was ik volledig frigide.
Kun je je dat voorstellen?
Ik denk nu alleen aan neuken. Wilhelm Reich heeft me een nymfomane gemaakt.
Ik bedoel, seks in de hersenen.
Haar naam krult nog steeds op mijn tong.
Leslie Lapidus.
De deur is open, kom binnen.
Hallo.
Wat zie je er prachtig uit.
- Bedankt. - Ja.
- Wat wil je drinken? - Ik neem een...
Ik weet het niet.
- Ik denk een... - O, mijn god.
O, neuken.
Neuken, fantastisch neuken.
Wacht. Laat maar overgaan.
Hallo, moeder.
Het gaat goed. Ik zei toch dat het goed zou gaan.
Ja, meer dan genoeg.
Ja, ik zorg ervoor dat de planten water krijgen
en de hond te eten krijgt. Nou, moeder...
Ja, papa. Ja, je kleine prinses zal zich gedragen.
Oké. Dag.
Ze gaan een weekend weg en dan is het dienstmeisje ziek.
Dan gaan ze maar door over of ik het wel een weekend alleen redt in dit appartement.
En dat met een overvolle koelkast en een slot op elke deur,
en God weet wat nog meer.
Zo besefte ik dat Leslie en ik hier met zijn tweetjes lol konden hebben.
Ik liep over van geluk.
Ik liep over in een stroom die zich uitstortte over de smetteloze vloerbedekking,
de deur uit, Pierrepont Street in,
over de schemerige, zinnelijke mogelijkheden van Brooklyn.
Leslie.
Een weekend alleen met Leslie.
Heb je ooit Lady Chatterley's Lover van D.H. Lawrence gelezen?
Nee.
Hij heeft de antwoorden. Hij weet zo veel over neuken.
Hij zegt...
Hij zegt dat als je neukt, je naar de Duistere goden gaat.
Stingo, ik meen het echt.
Neuken is naar de Duistere goden gaan.
Laten we erheen gaan.
Ik denk dat ik nu wel mag vragen wat er aan de hand is.
Je begrijpt het niet.
Ik kan het niet.
Ik heb een plateau bereikt in mijn analyse.
Voor ik dit plateau van vocalisatie bereikte, kon ik die woorden niet zeggen.
Die woorden die iedereen zou moeten kunnen zeggen.
Nu kan ik ze uiten.
Leslie Lapidus kon "neuken" zeggen, maar kon niet neuken.
Nathan.
Ik ben zo blij dat je...
Ja, kleine Stingo.
- Stingo? - Ja?
Wil je naar boven komen en een slaapmutsje met me drinken?
Tuurlijk.
Als Nathan ergens in opgaat,
vergeet hij de tijd en ik weet het niet.
Stingo, je ziet er...
Je ziet er mooi uit. Je draagt je "cocksucker".
Dit is mijn seersucker.
O ja. Seersucker.
Het is fijn hier.
Ik ben blij dat je niet kon slapen.
Heb je je mond pijn gedaan? Je praat vreemd.
Ik heb op mijn tong gebeten.
- Moet ik iets voor je halen? - Nee, dank je.
Het moet gewoon rust hebben.
Hé, wat...
Heb je de meubels anders gezet?
Ja, vind je het leuk? Dat doe ik als ik niet kan slapen.
Het is goed om te doen, want dan ga je niet...
Dan hoef je nergens aan te denken.
Dat zou ik ook moeten proberen.
Nee.
Stingo.
Je hoeft de meubels niet te verschuiven.
Jij doet nog grootse dingen in je leven.
- Ik kan nu niet eens mijn tong bewegen. - Misschien te veel bewogen.
Waarom zijn niet alle vrouwen zoals jij?
Dank God dat het niet zo is. Kijk hier.
Ik zie heel veel vrouwen in je leven.
Veel mooie vrouwen die je aanbidden en de liefde met je bedrijven.
Soms zie ik me voor altijd alleen blijven.
O, Stingo. Ik ben niet eerlijk met je.
Ik denk: "Stingo is zo jong. Hij is een getalenteerde Amerikaan.
"Hij heeft geen echte problemen, maar..."
Je weet niet of ik talent heb. Je hebt nooit iets van mij gelezen.
Ik vraag je niet naar je werk of waar het over gaat,
want ik weet dat een schrijver liever niets zegt over zijn werk.
Het gaat over een jongen.
Een 12-jarige jongen.
- En... - Is het autobiografisch?
Tot op zekere hoogte misschien wel.
Het speelt zich af in het jaar dat zijn moeder sterft.
- Ik wist niet dat je moeder stierf. - Toen ik 12 was.
- Hield je veel van haar? - Niet genoeg.
Wat bedoel je met "niet genoeg"?
Ik bedoel niet genoeg.
Dat is zo vreselijk
aan het overleven van mensen van wie je houdt, dat is...
Schuldgevoel.
- Je vader? - Mijn vader, mijn moeder, mijn man.
Was je getrouwd?
Ja, ik was getrouwd.
Toen ik jong was, werd ik uitgehuwelijkt aan een leerling van mijn vader.
Assistent aan de universiteit.
Je vaders geschriften tegen de nazi's brachten hem vast in de problemen.
Zijn geschriften.
Op een dag was ik bij de mis
en ik krijg een...
Ik had een voorgevoel.
Ik was heel bang en ik...
Ik rende de kerk uit en ging naar de universiteit
en zag dat de poort gesloten was.
En er waren heel veel Duitsers.
En ik zag de professoren. Ze werden in een vrachtwagen geladen.
Een stuk canvas schoof opzij.
En ik zie het gezicht van mijn vader en dat van mijn man achter hem.
En...
Ik keek.
Maar de Duitser trok het canvas terug en ik heb die gezichten nooit meer gezien.
Ze brachten hen naar Sachsenhausen.
Een Duits werkkamp, zeiden ze, maar ze werden de dag erop doodgeschoten.
Dat is wat ik heb gehoord.
- Je moeder? - Mijn moeder...
Mijn moeder kreeg
tuberculose en...
Ze was heel erg ziek.
Ze begon aan een sterfproces en ik kon niets doen.
Maar als ik vlees kon krijgen...
Als ik vlees voor mijn moeder had, zou ze sterk worden.
Dus ik ga naar het platteland
en de boeren daar verkopen ham.
Ik koop hem op de zwarte markt en neem hem mee terug.
Maar het is verboden, want al het vlees gaat naar de Duitsers.
Als je gepakt wordt...
Dus ik verborg de ham onder mijn rok in de trein.
Ik doe alsof ik zwanger ben.
Ik was zo bang.
Ik zat te trillen.
Toen was er die Duitser,
voorin in de trein, en hij zag me.
Ik zit daar en hij komt naar me toe en haalt die ham onder mijn rok vandaan.
Toen stuurden ze me naar Auschwitz.
Werd je naar Auschwitz gestuurd omdat je een ham had gestolen?
Nee. Ik werd naar Auschwitz gestuurd omdat ze zagen dat ik bang was.
Ja.
- Weet je wat dat betekent? - Ja.
Heb je geprobeerd zelfmoord te plegen in Auschwitz?
Nee, daarna.
Daarna, ik was in...
- Na de bevrijding. - Nadat je veilig was?
Ja, veilig.
Ik was veilig. Ik was in Zweden. Ik zat in een vluchtelingenkamp.
Dat was goed. Ze proberen je te helpen.
Ze proberen...
Ze proberen het, maar...
Ik wist dat
Christus zich van me had afgewend.
En dat alleen een liefdeloze Jezus
mensen kon doden van wie ik hou,
maar mij achterlaat met mijn schaamtegevoel.
Dus ik ging naar die kerk.
Ik pakte het glas, knielde neer
en sneed mijn pols door.
Maar ik ging natuurlijk niet dood.
Natuurlijk niet.
Er zijn zo veel dingen die je niet begrijpt.
Er zijn zo veel dingen die ik
je niet kan vertellen.
Je moet me vertrouwen.
Vertrouw me gewoon.
Daar is Nathan.
Nathan.
- Sophie. - Astrid.
Ik heb deze week nachtdienst in het Brooklyn Hospital.
Mijn patiënte is oud en gemener dan mijn moeder,
als je dat kunt geloven.
Welterusten, Astrid. Slaap lekker.
Dat was Astrid.
Misschien laat ik de deur open. Als hij komt, kunnen we hem horen.
Wil je nog iets drinken?
- Je fles is leeg. - Nou...
Ik weet waar Nathan nog een fles bewaart.
Wees voorzichtig, het is donker hier.
O, god.
Je voelt je vast beter als we hem op het lab bellen.
Dat kan ik niet doen.
Hij wil niet dat ik hem bel. Op zijn werk.
Maar toch.
Ik heb een uur geleden gebeld.
Er werd niet opgenomen.
Het schakelbord staat vast uit.
Ja, dat zal wel. Ik weet zeker dat...
Soms, als hij 's nachts niet kan slapen,
dwaalt hij door de stad.
Hij gaat naar al die buurten.
Ik weet niet waar hij heen gaat, maar een keer kwam hij terug
met een blauw oog en een opgezwollen kaak.
Ik dacht dat hij gebroken was.
Er kan hem iets zijn overkomen.
Ik weet niet waar hij is, maar ik denk dat we de politie moeten bellen.
Nee, luister, ik denk dat we twee uur moeten wachten.
Wacht tot er iemand daar achter het schakelbord zit.
Dan bellen we hem.
Hij werkt tot laat. Hij is waarschijnlijk moe geworden en daar in slaap gevallen.
Ja. Hij ligt daar waarschijnlijk te slapen.
- Vast. - Je hebt vast gelijk.
Kijk dit. The Nazi Primer.
Hij heeft vast alles wat er ooit over de nazi's is geschreven.
Ja, hij heeft een obsessie voor de nazi's die ontsnappen aan het gerecht.
Is dit allemaal begonnen nadat hij jou leerde kennen?
Ik weet dat ik hem er niet over moet vertellen,
maar wat kon ik anders?
- Ik weet dat het mijn schuld is dat hij... - Ik begrijp het.
Hij is tenslotte een jood.
Ja, hij is een jood, maar denk je soms dat ik ook niet boos ben?
Dat die mannen, die vreselijk nazi's leven en mijn vader...
Zo'n goede man die probeert joden te helpen, wordt vermoord.
Denk je dat ik niet boos ben?
Maar je begrijpt Nathan niet.
Je weet niets.
Wat hij zou kunnen doen. Ik denk...
- Soms denk ik... - Wat denk je?
- Wat denk je, Poolse schat? - Nathan.
- Alles in orde? - Prima. En jullie twee?
Ik was zo bang. Ik was dom.
Ik werd zo bang. Ik dacht dat je iets was overkomen.
Ik had gebeld, maar ik wilde je niet wakker maken.
We zijn met iets bezig. lets groots.
- Ja? - lets heel groots.
Dat is prachtig, Nathan.
Ja, prachtig.
Maar jij was hier
met Sophie.
Ja, Stingo, hij...
Stingo kwam thuis van zijn uitje.
Ik hoorde de deur, dacht dat jij het was. Dus ik ren de kamer uit, maar...
Ik riep hem en zei: "Wil je niet iets komen drinken?"
Omdat ik me zorgen maakte en hij een goede vriend voor me is.
Hij hield me gezelschap.
Dus nu heb je mijn sanctum sanctorum gezien.
Nu ken je alle duistere en sombere geheimen van Nathan.
Nauwelijks.
Ze roeien zes miljoen joden uit
en de wereld laat hen ontsnappen.
Doe je mee met een lynchpartijtje, zuiderling?
Ik denk dat je me veel te leren hebt.
Ik ga nu maar naar bed.
Stingo, wacht.
Stingo is onze beste vriend. Waarom doe je dat?
Hij is onze beste vriend. Hij verdient onze dank.
Nathan, luister naar me.
Ik was bang, ik weet niet wat ik gedaan had als hij er niet was geweest.
Het is echt waar.
Vergeef me, maat. Het spijt me.
- Natuurlijk heeft mijn geliefde Sophie gelijk. - Ja.
- Het werk slokte me gewoon op. - Dat weet ik.
- Er staat iets groots te gebeuren. - Ik weet het.
Ik ben gewoon zo'n idiote wetenschapper, idioten zijn we.
Toe...
Ik ga.
- Dank je. - Ja.
- Dank je dat je voor Sophie hebt gezorgd. - Het is al goed.
O, Nathan.
Het spijt me.
Schat, ik ben thuis.
- Juist. - Alles goed?
Ja.
- Zeker weten? - Ja.
Vangen jullie nooit iets in het zuiden?
- Hoe gaat het? - Goed. Het gaat prima.
Denk snel na.
Jezus.
Je sloopt alles.
Yetta voorziet altijd in het beste. Het beste wat er in Brooklyn te vinden is.
O, shit.
Sophie moet een dutje doen na het werk.
Ze slaapt niet meer. Niet sinds de oorlog.
- Hoe gaat het? - Goed. Dank je.
Laat me eens kijken.
- Nee. - Toe.
Ik zal geen commentaar leveren. Ik zal zelfs niet...
Ik heb dit niemand laten zien. Niemand heeft dit gezien.
Maar ik ben niet niemand. Ik ben een vriend. Heb je die niet in het zuiden?
"Vriend," iemand aan wie men door genegenheid is verbonden.
- Luister. - lemand die hulp biedt.
- Een beschermheer die steun biedt. - Ik zwoer toen ik hieraan begon
dat ik het niemand zou laten zien tot het klaar is.
Pas daarna kan ik het iemand laten lezen.
Nou...
Je bent gewoon als de dood dat iemand het niet goed vindt.
Als de dood, als in doodsangst. Een scherpe, overmeesterende, intense angst.
- Oké. - Waardoor het slachtoffer laf wordt.
Ja, oké.
- Zo krijg je een idee. - O, mijn god.
- En de bladzijde in de typemachine? - Nee, dit is een...
Nathan. Stop.
Al goed.
Stingo. Wat kan er als ergste gebeuren?
- Dat ik ontdek dat je niet kunt schrijven. Dag. - Shit.
- Nathan, kom terug. - Ik ben buiten je bereik nu, maat.
Oké.
Stingo, wacht even.
Wacht. Nathan heeft me opdracht gegeven je mee te nemen naar de film.
Hij heeft me tot je bewaker gemaakt terwijl hij dat leest.
Dus doe jezelf nu geen geweld aan.
- Nathan moet eerst klaar zijn met lezen. - Ja.
- Kom, we gaan kijken. - Ik denk dat ik in mijn kamer wacht.
Nee, kom op.
Als hij me iets wil zeggen, laat hem dan naar beneden komen.
Doe niet zo dwaas.
Bravo.
Op deze brug,
waarop zoveel grote Amerikaanse schrijvers stonden op zoek naar woorden,
om Amerika zijn stem te geven,
uitkijkend naar het land dat ons Whitman schonk,
dromend vanuit het oosten over de toekomst van zijn land en het woorden schonk,
op deze overspanning
waarover Thomas Wolfe en Hart Crane schreven,
verwelkomen we Stingo in dat pantheon der goden,
wiens woorden het enige zijn wat wij weten van de sterfelijkheid.
Op Stingo.
Hoe kon ik anders dan hulpeloos verliefd worden
op zo'n grootmoedige geest en levensverruimende mentor?
Nathan was totaal en dodelijk betoverend.
Sophie.
Het is gelukt.
- Stingo. - Nathan.
- Het is gelukt. - Wat is gelukt?
Nathan.
Weet je nog dat ik thuiskwam
en vertelde over iets groots?
- Ja. - We zijn erachter.
Wat?
Ik kan het niet vertellen. Ik vertel het vanavond.
- Wat maakt een paar uur uit? - Ik kan het niet vertellen.
Toe.
- Straks weet de hele wereld het. - O, god.
Een van de grootste medische ontdekkingen ooit.
Ik kan het je niet vertellen.
Toe.
Ik heb het over Stockholm. Volgend jaar, wij drieën.
- Ik heb het over de Nobelprijs. - O, mijn god.
Sorry, ik vvil daar het eerste zijn.
Wacht. Ik heb iets voor jullie om het te vieren.
O, nee. Wat is dat?
- Een voor jou. - O, mijn god.
- Deze horen erbij. - O, god, Nathan.
- Nathan. Wat een mooie jurk. - Bevalt hij je?
Trek hem aan.
We kleden ons mooi aan.
- O, Nathan. - Vooruit.
- Kan ik... - De bosjes in.
Toe. Trek hem aan. Ik wil het zien.
- Dat ga ik niet doen. - Ik wil het zien.
Ik wil hem aan zien bij je.
Oké, hou omhoog.
- Er zit geen bovenkant aan. - Dat ben jij.
Hij is prachtig.
Ik moet naar het laboratorium.
Waarom blijf je niet lunchen?
- Vanavond vieren we het. - Kijk wat ik heb.
Ik weet het. Ik kan niet. Ik moet weer aan het werk.
Vanavond vieren we het.
Zorg ervoor dat Sophie veilig thuiskomt.
Ik wil je vanavond in die kleren zien.
Kijk naar die schoenen.
Vanavond kijk ik ernaar.
Mijn schat, ik ben zo trots op je.
Vanavond.
Jij bracht me op het idee.
Het lijkt op het mijne.
Het is toch een mooi horloge?
Dr. Kats, mijn baas, zijn vrouw.
Haar familieleden zijn juweliers. Hij bracht me erheen
om het te laten graveren.
- Hij gaat vast van boven open. - Wat? Niet met je vingers...
- Er zitten vingerafdrukken op. - Dat heb ik niet gedaan.
- Denk je dat hij het mooi vindt? - Vast.
Ik denk dat hij heel blij zal zijn.
Het was heel duur, meer dan ik me kon veroorloven.
Maar wie kan het schelen?
Vandaag is geld niet belangrijk.
Haal de champagne. Snel.
Dit licht... Pak ze.
- Hebbes. - De champagne is achter.
Ik wist in de winkel Nathans merk niet meer.
Ja? Welke?
De man in de winkel zei iets over Rosé.
De man in de winkel zei dat hij heel goed is.
- Verrassing. - Verrassing.
Is dit het merk dat je lekker vindt? Ik wist het niet meer.
Stingo heeft die champagne gekocht.
Ja.
Dat is lief.
Hij is mooi. Kijk toch.
- Ja, bevalt het je? - Heel gracieus.
Trouw zou je beter staan.
Wat?
Heb ik je niet verteld dat het enige wat ik van je eis,
het enige, trouw is?
En heb ik niet gezegd dat als je weer met die Kats zou zijn,
ooit buiten het werk,
dat als je op drie meter afstand van die goedkope lul, die bedrieger loopt,
- ik je zou slaan? - Ja, maar...
En vanmiddag
- brengt hij je thuis in zijn auto. - Ja, maar...
Je was de hele middag met hem samen. Of niet soms?
Of heb je de hele middag met hem geneukt?
- Nathan. - Trok je je nieuwe jurk voor hem aan?
Zodat hij hem in een goedkope hotelkamer kon uittrekken?
Hield hij je ruggengraat in een mooie rechte lijn
terwijl hij seks met je had?
Hij weet van wanten met die chiropractorlul, hè?
- Nee. Wacht. - Vertel het me maar.
Hoe weet je dat hij haar thuisbracht? Wat deed je?
- Heb je haar vanmiddag gevolgd? - Stingo...
En als je eens wist waarom Kats haar thuisbracht?
Dan voel je je een idioot. Vraag haar waarom.
Alsjeblieft, niet doen.
Ons kleine zuidelijke kunstenaartje dat een kleine Poolse hoer verdedigt.
Jammer dat ons feestje wat platvloerser wordt dan ik van plan was.
- Ik denk dat je moet gaan... - Ik laat je niet alleen met hem.
Je begrijpt het niet, je maakt het erger.
Nee. Hij komt hier niet mee weg.
Je begrijpt hem niet.
Laten we dit voorval vergeten.
Ja, schenk in. Laten we feesten. Weet je wat?
We toosten op jou.
Maar wat doen we hier? Waarop toosten we?
- Je hebt gelijk. Het spijt me vreselijk. - Al goed.
Ik weet niet wat me bezielde.
Op mijn beste vriend
- en mijn beste meisje. - Proost.
Kijk wat ik voor je heb.
Hij zat verpakt, maar...
Het is mooi. Dat is echt mooi.
- Bevalt het je? - Bevallen? Het is prachtig.
Het lijkt op dat van Stingo.
O ja?
Ja.
- Het is gegraveerd. - Het is erg mooi.
Deze toost is ter ere
van mijn totale scheiding van jullie twee engerds.
Scheiding van jou,
de gekooide chiropractische kut van Kings County,
en jij, het saaie grondsop van Dixie.
Je houdt me niet voor de gek, jonge Stingo.
Sinds je me zo vriendelijk toestond je zuidelijke magnum opus te laten lezen
met je adolescente zelfmedelijden
voor je arme dode moeder.
Hou op, Nathan.
Maar bekijk het van de optimistische kant.
Wellicht sta je op het punt een geheel nieuwe vorm te geven
aan het zuidelijke stripboek.
- En nu, mijn schat. - Stingo...
Ik wil je de ene vraag stellen die me al zo lang bezighoudt.
Misschien kun je me iets uitleggen.
Misschien wel de reden waarom je hier bent.
Wacht.
Lopend over de straten, doordrenkt van verlokkend reukwerk,
opgaand in heimelijke wellust
met niet een, maar twee.
Tel ze, dames en heren.
Twee chiropractici.
Grijp je kans
om een oude sufferd te pakken
terwijl in Auschwitz
de geesten van miljoenen doden het antwoord nog zoeken.
Nee.
Vertel me.
Vertel me, Sophie.
Was het antisemitisme
waardoor Polen wereldwijd berucht werd,
gelijk aan het antisemitisme dat jouw lot bepaalde,
dat je heeft geholpen, je min of meer beschermde,
zodat jij een van die weinige mensen werd die het overleefden
terwijl er miljoenen stierven?
Vertel me waarom.
Een verklaring, alsjeblieft.
Vertel het me, winnend lotnummer 11379.
Vertel me waarom jij het land der levenden bewoont.
Wat voor prachtige trucs en strategieën ontsprongen in dat lieflijke hoofd van je
dat je de schone Poolse lucht kon inademen
terwijl massa's in Auschwitz langzaam stikten in het gas?
- Nee. - Leg het uit.
- Hou op. - Leg het uit.
- Laat haar met rust. - Opzij.
Eruit.
Blijf weg. Hou je erbuiten.
Blijf erbuiten. Ga weg hier.
Ga weg.
Toen ik het huis uit ging, waren ze hier.
Toen ik terugkwam, waren er twee lege kamers. Geen Nathan, geen Sophie.
Het laatste wat iemand weet,
is dat hij haar in een taxi stopt en de andere kant op rent.
Het is zo moeilijk.
- Bent u Dr. Blackstock? - Ja.
Ik ben een vriend van Sophie Zawistowska. U kent me misschien, ik ben Stingo.
De schrijver. Sophie is zo trots op je.
- Ik probeer haar te vinden. - Jullie wonen toch in hetzelfde huis?
- Ze is gisteren vertrokken. - Vertrokken?
Ze voelde zich niet goed toen ze vanmorgen belde.
Ik maakte me zorgen. Het is zo'n lief meisje.
Heeft u enig idee waar ik haar kan vinden?
Hoe zit het met haar vriend?
- Volgens mij is dat uit. - Misschien is ze bij een vriendin.
Ik ken haar vriendinnen niet.
Er was een Pools meisje dat voor een professor aan Brooklyn College werkte.
Ik weet nog hoe ze heet. Sonja Wajinska.
Werkt er hier een Sonja Wajinska?
Nee, sorry. Ze is zes maanden geleden teruggegaan naar Polen.
Maar ik kan je haar adres geven.
Dank u.
Kent u misschien een vriendin van haar, Sophie Zawistowska?
Ja.
Ze kwam hier een keer Sonja opzoeken, maar ze is niet meer terug geweest.
Ik herkende haar van mijn tijd aan de universiteit van Krakau.
Ze is de dochter van professor Bieganski.
Was u een student van hem?
Ik heb hem een keer horen lesgeven. Dat was genoeg.
Ik weet dat hij nogal openhartig over de nazi's was.
Hij was gek op de nazi's.
Waarschijnlijk omdat ze de joden net zo haatten als hij.
De nazi's hebben hem vermoord.
Ze ruimden op een dag alle academici uit de weg.
Ze letten niet op hun politieke overtuigingen.
Ik denk dat u de verkeerde voor u hebt.
Ik zal het je laten zien.
Bieganski.
Kijk, Bieganski,
professor in de rechtsgeleerdheid aan de universiteit van Krakau
van 1919 tot 1939,
bekend om zijn antisemitische bedreigingen.
Een grote verkondiger van de gettobankregel
waardoor joodse studenten niet op dezelfde banken als de Polen mochten zitten.
Dus.
Astrid, je moeder is aan de telefoon.
Ik vertelde Yetta dat ik weg zou gaan.
Een paar weken daarvoor had ik een brief van mijn vader ontvangen.
Hij had een kleine boerderij geërfd
en omdat hij wist dat ik niet meer zoveel geld had,
stelde hij voor dat ik terug zou gaan en van de boerderij zou leven.
Ik kon het niet langer uithouden in Brooklyn.
Kom naar beneden, je moeder wacht.
Oké. Ik kom eraan.
Hallo.
Sophie, je bent terug.
Ja, hallo, Yetta.
Ik kom de rest van mijn spullen halen.
- Heb je van Nathan gehoord? - Nee. Geen woord.
Stuur een verhuizer om de rest van zijn spullen te halen.
Oké.
Stingo?
Ja.
Het spijt me van gisteravond, maar dat weet je wel.
Je moet weten dat Nathan het niet meende wat hij over je boek zei.
Dat weet je toch?
Ik weet dat hij je een goed schrijver vindt.
Dat doet er niet langer toe.
Maar wij zijn nog steeds vrienden.
Ik ga weg. Ik ga naar huis.
Daar kan ik beter schrijven.
We hebben je weggejaagd.
Het heeft niets met jullie te maken.
Ik sprak Dr. Blackstock vandaag.
Stingo, heb je me daar gezocht?
Ik had een briefje voor je achtergelaten als ik eraan gedacht had. Het spijt me.
Het spijt me dat je je zorgen om me maakte.
Hij dacht dat je vriendin Sonja wel zou weten waar je was.
Sonja? Sonja Wajinska? Maar zij is teruggegaan naar Polen.
Ja, ik weet het.
Ik ging naar Brooklyn College.
Ze werkte daar voor een professor in taalkunde.
Ja.
Je hebt hem wel eens ontmoet.
Hij kende je vader.
Ja, mijn vader.
Hij heeft hem eens horen lesgeven
aan de universiteit van Krakau, waar je vader volgens mij doceerde.
Ja, dan heeft hij je over mijn vader verteld.
Waarom heb je tegen me gelogen?
Weet je waarom ik heb gelogen? Ik was zo bang.
Ik was bang om in de steek gelaten te worden.
Dus...
Dag, mijn vriend.
Ik wil het begrijpen.
Ik wil graag de waarheid weten.
De waarheid
maakt het niet makkelijker te begrijpen.
Je denkt dat als je de waarheid over mij hoort,
je me dan begrijpt en me dan zult vergeven voor al die...
Voor al mijn leugens.
Ik beloof je dat ik je nooit in de steek laat.
Dat moet je nooit beloven.
Niemand mag dat ooit beloven.
De waarheid.
Ik weet niet eens wat de waarheid is.
Na alle leugens die ik verteld heb.
Mijn vader.
Hoe kan ik uitleggen hoeveel ik van mijn vader hield?
Mijn vader geloofde dat de volmaakte mens mogelijk was.
Elke avond bid ik tot God om me te vergeven
dat ik altijd een teleurstelling voor mijn vader was.
En ik bid tot Hem
zo'n grote, goede man waardig te zijn.
Ik was een volwassen vrouw.
Ik was volledig volwassen.
Ik was een getrouwde vrouw
toen ik erachter kwam dat ik mijn vader door en door haatte.
Het was in de winter van 1938.
En mijn vader had weken gewerkt aan de speech die hij
"Hetjoodse probleem in Polen" noemde.
Ik typte die speeches altijd uit
maar lette niet op de strekking van de woorden.
Maar deze keer zag ik een woord dat steeds herhaald werd,
dat ik nooit eerder had gehoord.
De oplossing voor hetjoodse probleem in Polen
is in zijn laatste woorden Vernichtung.
Uitroeiing.
Ik was niet van plan geweest die middag naar het getto te gaan,
maar iets dwong me ertoe.
Ik stond daar, ik weet niet hoe lang,
naar die mensen te kijken die mijn vader ter dood veroordeelde.
Voor al die mannen, die vrouwen, die kinderen, de Vernichtung.
Uitroeiing.
Opeens herinner ik me dat mijn vader op zijn speech wacht
en ik haast me naar huis om hem af te maken,
maar in mijn haast
maak ik veel fouten in de zinnen.
Ik ren naar de universiteit
en mijn vader heeft geen tijd om het te controleren.
Hij staat voor al die mensen en leest zijn speech voor
waarin ik zoveel fouten heb gemaakt en ik zie dat hij boos wordt.
Daarna kwam hij naar me toe.
Ik was natuurlijk samen met mijn man.
En waar al zijn collega's bij stonden, zei hij!
"Zosia, je bent net zo slim als pap."
Pap.
Ik had niet de moed om te zeggen: "Ja, maar hoe zit het met de joden?"
Het joodse volk, maar...
Daarna vertrouwde hij me niet meer. En mijn man ook niet.
Daarna had ik in Warschau
een minnaar
die heel goed voor me was.
Je moet helpen, Sophie.
Kwel haar niet langer.
Jozef woonde samen met zijn halfzuster Wanda.
Zij was een leidster in het verzet.
Sophie!
Wat is dat?
Een foto van kinderen die uit het germanisatieprogramma zijn gezet.
Het "Lebensborn"-programma.
Dat zijn kinderen
die bij hun Poolse ouders zijn weggehaald
die naar men aannam
Arische raseigenschappen hadden.
Ze zouden naar Duitsland worden gebracht
en als Duitsers worden opgevoed.
Maar op een bepaald punt werd besloten
dat ze als ras ongeschikt waren.
Ongeschikt.
Daarom werden ze
op transport gezet.
We vragen je alleen een paar gestolen Gestapodocumenten te vertalen.
Ik kan het niet.
Ik kan mijn kinderen niet in gevaar brengen.
Jouw kinderen kunnen de volgenden zijn.
Nee. Ik wil er niet in betrokken raken.
Twee weken later vermoordde de Gestapo Jozef.
Ze sneden zijn keel door.
Zij bezaten moed.
O, God, zij bezaten moed.
Niet lang nadat ze Jozef hadden vermoord, werd ik gearresteerd.
Mijn kinderen werden met mij meegestuurd naar Auschwitz.
Toen de trein in Auschwitz aankwam,
kozen de Duitsers uit
wie zou leven en wie zou sterven.
Jan, mijn zoontje...
Jan, mijn zoontje, werd naar het Kinderlager gestuurd,
wat het kinderkamp was.
En mijn dochtertje, Eva, werd naar crematorium twee gestuurd.
Ze werd uitgeroeid.
Dankzij mijn perfecte Duits en mijn secretariële vaardigheden,
dingen die mijn vader me zo goed had geleerd,
kon ik aan het werk
voor Reich's Führer Rudolf Hoess, commandant van Auschwitz-Birkenau.
De dag dat ze me naar Hoess brachten, moest ik langs Blok 25 lopen.
Dat is waar ze de gevangenen heen brachten die voor uitroeiing waren uitgekozen.
De mensen moesten daar soms dagen staan.
Ze waren naakt en hadden geen water.
En hun handen reikten door de tralies heen en ze huilden en smeekten.
Deze vrouw wordt
de secretaresse van commandant Hoess.
Breng haar naar beneden. Laat ze zich grondig douchen.
Geef me je kleren.
Hier is de douche.
Je moet deze desinfecterende zeep gebruiken.
Hij brandt en hij stinkt.
Maar je moet hem gebruiken, want ze heeft een goed reukvermogen.
Schoenen.
Geef je schoenen.
Neem ze alsjeblieft niet mee. Ze waren een cadeau van mijn vader.
Hoe heb je ze in het kamp weten te houden?
Ik had ze verborgen. Alsjeblieft...
Als zij ze ziet, haalt ze ze weg.
Ik maak ze schoon. Alsjeblieft, ze zijn alles wat ik heb.
Goed dan.
Dank je.
Wees niet bang.
Ze zeiden dat je kon helpen.
Help je het verzet?
Maar wat kan ik doen?
Emmi Hoess heeft een radio. Haar kamer is onder die van haar vader,
waar jij komt te werken. Als je de radio weet te pakken,
breng hem dan hier. Ik kan hem naar buiten smokkelen.
Tuurlijk, ik geef je de radio,
jij smokkelt hem naar buiten en ik word doodgeschoten voor diefstal.
Daarom moet je ervoor zorgen dat Hoess je vertrouwt.
Maar hoe dan?
Hij is een man en jij bent een vrouw...
Natuurlijk.
Kaal, uitgehongerd, stinkend naar germicide.
Heel indrukwekkend.
Je hebt het mis. Je ziet er Duits uit.
Je spreekt beschaafd Duits. Je werkt alleen met hem
en hij is niet gelukkig.
- Doe dan ook wat voor mij. - Wat?
Je moet mijn zoon zoeken.
Hij heet Jan. Hij zit in het kinderkamp.
Wat wil je weten?
Of... Of hij...
- Of hij leeft, hè? - Ja.
Ik begrijp het.
Misschien kan Hoess regelen dat hij eruit komt.
Ik heb Himmlers favoriete cake gebakken.
Dit is de nieuwe secretaresse
uit het kamp.
Breng haar naar het kantoor.
Himmler kan niet blijven eten.
Is dat met opzet?
Waarom met opzet?
Je zei dat hij boos was over de ontsnappingen en de vertraagde bouw.
Genoeg.
Stel je voor, die idiote bewaakster bracht het nieuwe meisje naar de keuken
zonder haar te desinfecteren. In de keuken.
- Ik bedoel, de kinderen... - Die zijn volmaakt gezond.
Ze krijgen ook goed te eten.
Wat gebeurt er als we weggaan?
Dan zijn ze net als andere Duitse kinderen.
Je ziet er goed uit.
Ik heb nauwelijks gedronken
nadat ik hier wegging.
Kun je je dat voorstellen?
Mijn vader vroeg me wat voor medische
dingen ik hier uitvoer.
Wat moet ik hem vertellen?
Dat ik Gods werk doe.
Dat ik beslis wie leeft en wie sterft.
Is dat niet het werk van God?
Je bent te jong om je te herinneren wat Duitsland overkwam na de nederlaag.
We kunnen niet aardig zijn als we willen overleven.
Er heerst een epidemie in het kinderkamp.
Wat we ook doen, ze sterven bij bosjes tegelijk.
Je kunt het je niet veroorloven gevoelig te zijn.
...en als laatste een eigenschap
die veel voorkomt bij mensen uit de zuidelijke streken,
een zekere afgestompte geest...
Spreek ik te snel?
Nee, commandant.
Excuseer me.
Sorry dat ik stoor,
maar ik dacht dat als we naar Berlijn gaan
en aan Himmler uitleggen hoe oneerlijk zijn bevel is,
hij misschien van gedachten verandert.
Er is geen tegenspraak. We worden overgeplaatst en dat is dat.
Mijn pillen, snel.
- Zal ik de dokter laten komen? - Hou je mond.
Het is onverdraaglijk.
Het gaat al weer beter.
Die ergotamine is een wondermiddel.
Daar ben ik blij om, commandant.
Ga zitten.
Hoe ben je hier gekomen?
Niet veel gevangenen hebben het geluk zulk werk te vinden.
Ik denk
dat 't het lot was.
Het lot heeft me bij u gebracht,
omdat ik wist dat alleen u het kunt begrijpen.
Wat begrijpen?
Dat er een vergissing is begaan.
Zal ik u wat laten zien?
Dit is een van de eerste Poolse documenten
waarin een "eindoplossing" voor het joodse probleem wordt geopperd.
Ik hielp mijn vader dat te schrijven.
Misschien beseft u de onrechtvaardigheid van mijn gevangenneming.
Dus je beweert onschuldig te zijn.
Ik geef mijn schuld toe voor de mindere aanklacht
waarvoor ik hierheen ben gestuurd.
Ik vraag alleen of dit misdrijf wordt afgezet tegen mijn leven,
niet alleen als Poolse sympathisant van het nationaalsocialisme,
maar ook als actieve campagnevoerder in de heilige oorlog tegen de joden.
Dat pamflet in uw hand, commandant, zal mijn gelijk bewijzen.
Ik smeek u. U heeft de macht genade en vrijheid te schenken.
Alstublieft...
Je vergeet dat je Poolse bent en daardoor een vijand van het Reich,
en dat je dat altijd zult blijven,
zelfs als je onschuldig bent aan een misdrijf.
Je hebt schaamteloos met me geflirt.
Het is moeilijk te geloven dat je Pools bent
met je perfecte Duits en hoe je eruitziet,
je blanke huid, de structuur van je gezicht.
Zo typisch Arisch.
Je bent een buitengewoon aantrekkelijke vrouw.
Arische vrouwen hebben iets,
een pure en stralende schoonheid,
een blanke huid,
en blond haar,
dat me inspireert
tot het verheerlijken van die schoonheid.
Wacht.
Pardon, commandant. Een vraag van Frau Hoess.
Aangezien het kind net hersteld is van de griep, wil mevrouw graag weten
of Iphigenie volgens u beter genoeg is om naar een matinee te gaan
of dat ze eerst naar Dr. Schmidt moet gaan?
Als mevrouw Hoess denkt dat ze naar een matinee kan gaan,
zal ze wel beter genoeg zijn om naar een matinee te gaan.
Ik zou heel wat riskeren om een relatie met je te hebben.
Als ik niet weg zou gaan, zou ik dat risico nemen.
Maar ik moet weg. En jij ook.
Ik stuur je naar Blok 3. Je gaat er morgen heen.
Commandant, ik weet dat ik niet veel voor mezelf kan vragen
en dat u de regels moet volgen.
Maar ik smeek u om een ding voor me te doen voor u me terugstuurt.
Ik heb een zoontje in het kamp. Hij heet Jan.
Jan Zawistowski. Hij is 10 jaar.
Ik ben bang voor zijn gezondheid.
Ik smeek u iets te bedenken om hem vrij te laten.
Hij is zwak en zo jong.
Alstublieft.
Als ik ook maar enige indruk heb gemaakt met mijn aanwezigheid,
dan smeek ik u dit voor me te doen,
niet mij vrij te laten, maar mijn zoontje. Alstublieft.
Denk je dat je me zover krijgt dat ik de regels overtreed
omdat ik je wat genegenheid toonde? Het is walgelijk.
Er is een legale manier. Er is het "Lebensborn"-programma.
Hij is er de perfecte kandidaat voor.
U kunt mijn kind overbrengen van het kamp naar het "Lebensborn"-programma.
Hem naar het Reich sturen om als goede Duitser te worden opgevoed.
Hij is blond en ziet er Duits uit
en hij spreek perfect Duits net als ik.
U ziet toch wel dat mijn zoontje Jan
geschikt is voor "Lebensborn"?
Ik laat je zoon morgen hier brengen.
Je kunt hem zien en dan regel ik
dat hij het kamp uit gaat.
Je hebt hier niets te zoeken.
Sorry, juffrouw, ik was alleen...
Je kwam die radio stelen. Je wilde hem optillen.
Ik vertel het mijn vader.
Dan word je gestraft.
Ik wilde er alleen naar kijken. Echt waar.
Ik ben hier zo vaak langsgelopen. Ik heb nog nooit een radio gezien
die zo klein en vernuftig is.
Ik kon niet geloven dat hij het echt deed. Ik...
Liegbeest. Je wilde hem stelen.
Ik zag het aan hoe je keek.
Je moet me geloven. Ik zou die radio niet stelen.
Jawel. Hij kost 70 mark.
Dan luister je naar muziek in de kelder. Je bent een smerige polak.
Moeder zegt dat een polak een ergere dief is dan een zigeuner,
en ook smeriger.
Je stinkt.
Word wakker.
Je viel flauw.
Haal diep adem, de koude lucht zal je bijbrengen.
Hou je hoofd achterover, dan loopt de bloedstroom terug.
De eerstehulphandleiding zegt dat een tik helpt.
Ga rechtop zitten en leun tegen het bed.
Je bent heel mooi, dat wil ik wel zeggen.
Mijn moeder zei dat je Zweeds moet zijn.
Wat is dat op je jurk?
Het insigne van mijn zwemkampioenschap.
Ik was kampioen van de klas. Ik was nog maar acht.
Waar was dat, Emmi?
In Dachau. Dachau was zo veel leuker dan Auschwitz.
We hadden een verwarmd zwembad alleen voor de officierskinderen.
Ik zal je mijn album laten zien.
Dit ben ik als baby.
Hier krijg ik de medaille.
Dit is het zwembad in Dachau.
Dit ben ik met mijn mammie.
Dit ben ik ook
met mijn pappie.
Ik kleed me net uit.
Misschien gaan we morgen samen zwemmen.
Geweldig, pappie.
- Welterusten, Emmi. - Welterusten, pappie.
Ik had gefaald met de radio, net als ik zo vaak had gefaald in mijn leven.
Maar die nacht bleef ik tegen mezelf herhalen!
"Ik heb mijn zoon gered. Ik heb mijn zoon gered.
"Morgen kan ik hem zien.
"Dan kan ik afscheid van hem nemen.
"En dan is hij gered."
Dat was de gelukkigste nacht van mijn leven.
Zo veel hoop.
Maar Hoess hield geen woord.
Ik ben nooit te weten gekomen wat er met mijn zoontje is gebeurd.
Dus daarom
wilde ik niet meer leven.
Totdat Nathan kwam
en me voor hem liet leven.
Leef voor mij, Sophie.
Leef voor mij.
Wat hebben we je aangedaan?
Morris, kom hier.
Stingo.
Nathan, zet die stoel neer. Dit is niet het moment...
- Zet de stoel neer. - Zet de stoel neer.
Stingo.
Telefoon.
Het is Dr. Landau, Nathans broer.
Oké. Dank je.
- Ja, hallo. - Hallo, met Larry, Nathans broer.
Ja, Larry.
Nathan heeft het veel overje gehad. Ik weet datjullie vrienden zijn.
Hij heeft het veel over je gehad.
En ik vraag me af of we elkaar misschien kunnen ontmoeten.
Zeg maar wanneer en waar.
Mijn broer vindt je geweldig.
Ik ken niemand die zo briljant is als Nathan.
- Hij heeft zo veel kennis in huis. - Dat klopt.
Hij is ervan overtuigd dat je een groot schrijver wordt, wat hij wil zijn.
Ga alsjeblieft zitten.
Het lijkt me dat hij overal talent voor heeft.
Hij heeft jou en Sophie verteld dat hij onderzoeksbioloog is.
Bij Pfizer.
Mijn broer verbergt zich achter die biologiewereld.
Hij heeft geen enkele graad. Het is een verzinsel.
De waarheid is dat hij gek is.
Jezus.
Het is zo'n aandoening waarbij
er zich weken, maanden, zelfs jaren niets voordoet en het plotseling escaleert.
Hij werkt bij de bibliotheek van Pfizer.
Ik bezorgde hem dit baantje
waarbij hij veel kan lezen zonder iemand lastig te vallen,
en af en toe doet hij wat onderzoek
voor een van de echte biologen binnen de staf.
Ik weet niet of Nathan het me zal vergeven als hij wist dat ik je dit vertel.
Ik moest zweren Sophie niets te vertellen. Ze weet van niets.
De wreedste grap is dat hij als het perfecte kind was geboren.
Hij muntte in alles uit.
Zelfs zijn leraren speculeerden over wat Nathan zou bereiken.
Hij was het soort kind
waarvoor iedereen met de eer wil strijken.
Toen hij 10 was,
werd ons verteld dat het kindgenie een paranoïde schizofreen was.
Vanaf die tijd waren de enige scholen waar hij naartoe ging
dure gestichten.
Wat kan ik doen?
Als hij van de drugs zou afblijven, heeft hij misschien nog een kans.
Drugs? Wat gebruikt hij?
Benzedrine, cocaïne.
- Wist je dat niet? - Nee.
Ik wil niet dat het lijkt alsof ik je vraag te spioneren,
maar je zou hem in de gaten kunnen houden
en mij af en toe op de hoogte brengen,
me laten weten wat er gebeurt.
Het spijt me dat ik je er zo in moet betrekken.
Ik geloof niet dat je het begrijpt.
Ik hou van hen allebei.
Ze zijn mijn vrienden.
Goedemorgen, Mr Stingo.
We waren bang dat u iets vreselijks was overkomen
op weg naar uw kamer.
Miss Sophie wilde zelfs een zoektocht op touw zetten.
- Miss Sophie, u ziet er betoverend uit. - Hartelijk dank.
Hoe gaat het met jullie allemaal vanavond?
Kom, schat.
Dit was Nathans idee, om je te verrassen met een zuidelijke avond.
Je boek heeft me aangezet om meer over het zuiden te leren.
Vertel hem ook over de reis.
Ja, Sophie en ik hebben de mogelijkheid besproken
om in oktober een rondreis door je geliefde Dixie te maken.
- En ik had bedacht... - Ja.
- Als Miss Sophie het goed vindt... - Tuurlijk.
Misschien kunnen we er een huwelijksreis van maken
met jou erbij als niet alleen onze beste vriend,
maar als mijn getuige.
Ik heb de eer
je ten huwelijk te vragen.
Om je te hebben en te houden,
vanaf deze dag,
tot de dood ons scheidt.
Met deze ring
verloof ik me met jou.
Volgens mij is het traditie dat de bruidegom de getuige iets geeft.
Ik vertelde Nathan dat je
dat boek even moet vergeten om geld te verdienen,
en daar werd hij heel verdrietig van.
Dit kan ik niet aannemen.
Wijs het niet af.
Verspil je talent niet.
Ik weet niet hoe ik je moet bedanken.
Wil de toekomstige Mrs Landau me de eer van deze dans willen geven?
Is het niet spannend van Nathan?
Wat bedoel je?
Weet je het niet?
Het is eigenlijk nog geheim.
Hij vertelde me dat hij en zijn team
een kuur tegen polio hebben ontdekt
in mijn huis.
Had mijn Saul die dag maar mogen beleven.
- De auto staat klaar, Mrs Zimmerman. - Ik kom eraan.
Wat zei Nathan toen hij je zag?
Ik heb hem niet gezien.
Hij en Sophie gingen een paar uur geleden weg.
Hij zei dat hij je zocht
en voor eens en altijd de dingen met jou recht wilde zetten.
- Wacht, wat? - Je hebt hem net gemist.
Sophie zei de hele tijd dat hij zich dingen inbeeldde.
Ze probeerde hem te kalmeren, zoals ze altijd doet als hij zo is.
God weet wat voor bizars er nu door zijn hoofd speelde.
Ik zei dat je moest oppassen.
Luister je de volgende keer wel naar Morris Fink?
Het lijkt wel of ik alles moet opvangen.
- Weet je waar hij nu is? - Nee, geen idee.
- Hallo. - Verrot in de hel.
Nathan?
- Alles in orde? - O, ja. Prima.
- Wat is er met je arm? - Hij wilde mijn arm breken.
Ik werd bang en rende weg.
Hij heeft een pistool. Ik denk dat hij het gaat gebruiken.
Ik had hem daar niet moeten achterlaten.
We moeten...
- Nathan? - Stingo.
Luister naar me.
- Gaat het goed met hem? Nathan. - O, god.
Schat, kun je me vergeven?
- Ga van de telefoon af. - Je weet dat ik van je hou.
Ik wil je niet meer spreken.
We houden heel veel van je.
We doen niets om je te kwetsen.
Vertel ons waar je bent.
Datje in de hel mag wegrotten voor het me stiekem bedriegen.
Jij, die ik vertrouwde als de beste vriend ooit
en die smerige grijns van je elke dag.
Je gaf geen krimp, hè,
toen je me een stuk van je manuscript liet lezen.
"God, Nathan. Hartelijk bedankt."
Terwijl je nog geen kwartier ervoor
de vrouw neukte met wie ik ging trouwen.
Trouwen.
Want ik ging het doen, verleden tijd,
want ik ga liever de hel in dan dat ik een bedrieglijke Poolse trouw
die haar benen spreidt voor een achterbakse zuidelijke eikel, die me zo verraadt.
We komen je halen. Waar ben je?
Me halen? Nee. Blijf waarje bent. Ik kom jou halen.
Jullie allebei.
Jezus, Nathan.
Ga niet weg.
Weetje wat ik metjullie onbeschrijfelijk bedrieglijke varkens ga doen?
Luister.
Ik ga je pakken.
O, god.
Ik heb het kantoor van zijn broer gebeld.
Larry is in Toronto, maar we proberen hem te bereiken.
Ik had daar moeten blijven.
Misschien had ik hem kunnen helpen.
Hij is er nooit zo slecht aan toe geweest.
Volgens mij had hij ons vermoord.
Hij had ons allebei kunnen vermoorden.
Ik vind het niet erg om dood te gaan.
Ik ben bang dat hij zonder mij doodgaat.
Dank je.
Stingo?
Waar gaan we heen?
Ik wil je de bezichtigingen in Washington laten zien.
In het Witte Huis.
Misschien een glimp van Harry Truman.
Ja.
Ik bedoel,
waar gaan we heen?
Waar gaan we echt heen?
Ik neem je mee naar die boerderij waarover ik het had, in Zuid-Virginia.
Als we ons daar gesetteld hebben,
kunnen we naar Richmond rijden,
een goede grammofoon kopen, misschien wat platen kopen.
Wat bedoel je met "settelen"?
Ik hou heel van je, Sophie.
En ik wil met je trouwen.
Ik wil dat je samen met mij op die boerderij woont.
Als ik daar boeken schrijf, wil ik dat je me helpt
en me helpt een gezin te vormen,
want ik hou heel veel van je.
Hoop ik op te veel
als ik denk dat je misschien ook van mij kunt houden?
Luister, ik ben nu al over de 30.
Wat moet je met een oude Poolse dame als ik?
Het voor elkaar krijgen.
"Oude vrouw."
Praat niet zo.
Je zult altijd
mijn nummer een zijn.
Ja, oké. We kunnen erheen gaan. Tuurlijk.
We kunnen daar een poosje wonen en dan...
We gaan niet trouwen, daar kunnen we later over beslissen.
Sophie, in het stadje waar ik het over heb en waar we gaan wonen,
moet je getrouwd zijn.
Het zijn christenen die daar leven, weet je.
Ik weet het niet.
Ik wil snel met je trouwen. Ik hou al een hele tijd van je.
Ik weet dat je dol op me bent.
Geef ons de tijd.
Het komt goed.
Het is niet alleen het leeftijdsverschil
tussen jou en mij.
Je moet een andere moeder voor je kinderen hebben.
Alleen jij.
Het zou niet eerlijk voor je kinderen zijn om mij als hun moeder te hebben.
Ze zouden de gelukkigste kinderen in de wereld zijn.
Ik zal je iets vertellen.
Ik ga je iets vertellen wat ik nooit iemand heb verteld.
Nooit, maar ik moet iets drinken. Wil je dat eerst voor me halen?
Op de dag
dat we naar Auschwitz gingen, was het voorjaar
en we kwamen 's nachts aan.
Het was een warme, mooie avond.
Mammie, je doet me pijn.
Je bent zo mooi.
Ik zou met je naar bed willen.
Ben je Pools?
Jij.
Ben je ook zo'n smerige communist?
Ik ben een Poolse.
Ik ben in Krakau geboren. Ik ben niet joods. Mijn kinderen ook niet.
Ze zijn niet joods. Ze zijn raszuiver.
Ik ben een christen.
Ik ben streng katholiek.
Ben je geen communist?
Je bent een gelovige.
Ja. Ik geloof in Christus.
Dus je gelooft in Christus, de Verlosser?
Ja.
Zei Hij niet!
"Laat de kleine kinderen
"tot Mij komen?"
Je mag één kind houden.
Pardon?
Je mag een van je kinderen houden.
Het andere moet weg.
Bedoelt u dat ik moet kiezen?
Je bent een Poolse, geen jodin.
Dat biedt je een voordeel, je kunt kiezen.
Ik kan niet kiezen.
- Stil. - Ik kan niet kiezen.
Kies. Of ze gaan allebei daarheen.
Kies.
Dwing me niet te kiezen. Ik kan het niet.
Ik stuur ze allebei daarheen.
Mond dicht. Genoeg.
Ik zei dat je moet zwijgen. Kies.
Laat me niet kiezen. Ik kan het niet.
- Ze gaan allebei daarheen. - Ik kan niet kiezen.
Neem allebei de kinderen mee.
Vooruit.
Neem mijn dochtertje.
Neem mijn baby.
Neem het meisje.
Dus.
Ja, we gaan morgen naar die boerderij.
Maar alsjeblieft,
heb het niet over trouwen
en kinderen.
Het is al fijn
dat we daarheen gaan
en leven
voor een tijdje.
Ik was 22 en maagd
en omsloot in mijn armen de godin van mijn eindeloze fantasieën.
Mijn wellust was onverzadigbaar.
Sophies wellust was zowel een duik in vleselijke vergetelheid
als een vlucht van herinneringen en smart.
Ik besef nu dat het meer
een wanhopige poging was om de dood terug te slaan.
"Mijn liefste Stingo.
"Je bent zo'n geweldige minnaar. Ik moest weg,
"en vergeef me dat ik geen afscheid nam, maar ik moet terug naar Nathan.
"Je vindt vast een prachtige vrouw
"die je gelukkig maakt op die boerderij.
"Maar toen ik wakker werd, voelde ik me zo ellendig
"en wanhopig over Nathan.
"Ik bedoel dat ik vol schuldgevoel zit en aan de dood denk.
"Het leek alsof er ijs door mijn bloed stroomde.
"Dus ik moet weer bij Nathan zijn voor wat het ook betekent.
"Misschien zie ikje niet meer,
"maar geloof me datjou gekend te hebben veel voor me heeft betekend.
"Je bent een geweldige minnaar, Stingo.
"Sophie."
Landau. L-A-N-D-A-U.
Hij werkte in een farmaceutisch laboratorium.
Zo is hij aan het cyanide gekomen.
Ze vonden het naast het bed.
- Welk lab, weet je dat? - Ik weet niet zeker waar het was.
Eigendom van Nathan Landau
GESELECTEERDE GEDICHTEN van Emily Dickinson
"Spreid dit bed met zorg.
"Spreid het ademloos.
"Wacht
"er tot de laatste dag.
"Luisterrijk en puur.
"Het matras zij sterk.
"Het hoofdeinde rond.
"Weer de schelle dageraad
"van deze stille grond."
Aldus eindigde mijn ontdekkingsreis in de vreemde plaats Brooklyn.
Ik liet de woede en de smart varen voor Sophie en Nathan
en voor de vele anderen die maar enkelen waren
van de afgeslachte, verraden en de marteldood gestorven kinderen der aarde.
Toen ik eindelijk weer kon zien,
zag ik de eerste stralen daglicht weerspiegeld in de donkere rivier.
Dit was niet de laatste dag.
Alleen de dageraad.
De dageraad, luisterrijk en puur.
Dutch